Müslümanlar açısından çocukların ve gençliğin hayata hazırlanmasında en hayati nokta onları dinine, vatanına, gelenek ve göreneklerine bağlı olarak yetiştirmektir. Dinî terbiye olmadan onların benliğini ve kimliğini korumaları, tarihini ve geçmişini öğrenmeleri zordur. Onların bu değerlerle irtibat kurmalarını sağlayacak olan dini terbiyedir.

Dinî terbiyenin önemine işaret eden ünlü ruh hekimi Ord. Prof. Dr. Mazhar Osman Uzman’ın, bu konudaki değerlendirmesi dikkate şayandır:

“…Cemiyet için dünyada en esaslı terbiye, dindir. Maneviyata dayanmayan, din terbiyesi olmayan cemiyetlere sonradan yapılan telkinler kuvvetli dahi olsa müessir olamaz. Dini ananeye her fert irsî surette ve doğuştan bağlıdır. Dinin üzerine kurulan aile terbiyesinde daha ciddi esas vardır. Şüphesiz mektep terbiyesi de hürmet edilecek kuvvetli bir istinatgâhtır, lakin bunun esasını daha başlangıçta kurabilirsek daha iyi pâyidar olur. Dini terbiye, adamı nefsine, ailesine, vatan ve milletine ve bütün âleme fenalık yapmaktan, ıstırap vermekten korur. Bu devirde anlaşılmıştır ki, hayatta en maddi sanılan ıstırapların âmili ruhî ve manevîdir. En ağır hastalık ve ıstıraplar dinî teselli ile, ruhu yükseltmekle sakinleşir ve söner. Dinine, ahlak ve ananesine bağlı olan ve bu şekilde terbiye görmüş gençlere, bir de kültür ve medenî terbiye verilebilirse en bahtiyar adam olur. Bütün dünyayı dolaşınız, her yerde en yüksek kültürlü adamların bile dine, milliyete, aile şeref ve ananesine bağlılığını görürsünüz. Din ve ahlaka hürmet etmesini bilmeyen kişinin, kanuna saygıyı göstermesi de güçtür.”1

Dinî terbiyenin temel noktasını Kur’ân eğitimi ve öğretimi teşkil eder. Kur’ân, çocukların ve gençlerin daha henüz kirlenmemiş temiz ve aslî fıtratlarını korumakta, geliştirmekte ve güçlendirmektedir. Bu gerçeği bilen Müslümanlar, tarih boyunca çocuklarına küçük yaştan itibaren Kur’ân öğretmeyi temel vazife olarak kabul etmiş ve bu sahada yoğunlaşmışlardır.

Çocuklara ve gençlere Kur’ân eğitimi ve öğretimi verirken onlara kavratılması gerekli olan ilk prensip, Kur’ân’ın bir hayat kitabı olduğunun belletilmesi ve vurgulanmasıdır. Peygamber Efendimiz ve onun seçkin ashabı, Kur’ân’a bir hayat kitabı olarak sımsıkı sarılmışlar ve onun hükümlerini yaşamayı temel ilke olarak hedeflemişlerdir.

Hz. Aişe, kendisinden Hz. Peygamber’in ahlâkını öğrenmek isteyen bir sahâbîye “Sen Kur’ân okuyorsun değil mi?” diye sordu. Bunun üzerine sahâbî, “evet okuyorum” diye cevap verince Hz. Aişe “İşte Resûlullah (s.a.v) in ahlâkı Kur’ân’dı” demiştir. 2

Hadiste açıkça belirtildiği gibi Hz Peygamberin ahlâkı, Kur’ân’ın kendisidir. O, Kur’ân’ın canlı şahidi idi. Kur’ân’da anlatılan ahlâkî meziyetlerin hepsi onda mevcuttu. O, Kur’ân’ın emrettiği bütün hususları yapmış, yasakladığı bütün kötülüklerden ve günahlardan uzak durmuştur. O, Kur’ân’ın ifadesiyle “Emrolunduğun gibi dosdoğru hareket et”3 ilâhî emrinin çizdiği dosdoğru yoldan ayrılmamıştır. Hatta bu âyetin tesirinde o kadar kalmıştır ki, “Beni Hûd Sûresi ihtiyarlattı”4 buyurmuş ve âyetin kapsadığı mesajın derinliğine ve büyüklüğüne işaret etmiştir. 5 Hz. Peygamber, Yaşayan Kur’ân’dı. Ashab-ı Kiram da aynı yolu takip ederek bizlere, bütün ümmete örnek olmuşlardır.

İbn Mesûd ve Übey (r.a) in rivayetlerine göre Resûlullah (s.a.v.), onlara on âyet okuturdu. Onlar , bu on âyetin içinde bulunan hükümlerle amel etmeyi öğrenmeden diğer on âyete geçmezlerdi. Resûlullah (s.a.v.), onlara Kur’ân’ı ve Kur’ân’la amel etmeyi birlikte öğretirdi. Abdurrahman es-Sülemî şöyle bildirir: “Biz Kur’ân’dan on âyet öğrenince, bu âyetlerin ihtivâ ettiği emir, yasak, helal ve haramı bilinceye kadar diğer on âyeti öğrenmezdik.” İmam Malik’in rivayetine göre İbn Amr, Bakara Sûresini on iki senede öğrenmiş, bitirince de bir deve kesmiştir. Abdullah b. Mesud ise şöyle demiştir: “Kur’ân’ın lafızlarını ezberlemek zor, onunla amel etmek ise bize kolay geliyordu. Bizden sonra gelenlere ise, Kur’ân’ı ezberlemek kolay, onunla amel etme ise zor gelir.” Ömer b. Hattap’ın da Bakara Sûresini on sene içinde ezberlediği ve ezberlemeyi bitirince de Allah’a şükretmek için bir deve kestiği söylenir.6

Kur’ân’ın hayat kitabı olduğu, çocukların bilincine nakşedilmeli, Kur’ân’ın sadece lafızlarını okumak ve ezberlemek için gönderilmediğinin, açıkladığı hükümlerin prensiplerin hayata aktarılması gerektiğinin altı özenle çizilmelidir. Kur’ân bu konuda bütün mü’minlere şu talimatı vermektedir: “Ey iman edenler! Hayat verecek şeylere sizi çağırdığı zaman, Allah ve Resûlüne uyun…”7 Mü’minlere hayat verecek şey, Allah ve Resûlü’nün emir ve yasaklarıdır. Şüphesiz ki, Allah Teâlâ’nın her emrinde bir hikmet ve hayat vardır. Allah Teâlâ’dan gelen her emri, kabullenmek ve yerine getirmek gerekir. Çocuklara ve gençlere Kur’ân eğitimi ve öğretimi verirken en başta “Peygamber, Rabbi tarafından kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (iman ettiler). Her biri Allah’a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine iman ettiler. “Allah’ın peygamberlerinden hiçbiri arasında ayırım yapmayız. İşittik, itaat ettik. Ey Rabbimiz, affına sığındık! Dönüş sanadır” dediler”8 âyetinde işaret edilen teslimiyet şuuru itina ile verilmelidir. İmanın bir teslimiyet olduğunu, Kur’ân’ı öğrenmenin, okumanın, ezberlemenin bu temel üzerine kurulmasının zarureti ısrarla anlatılmalıdır.

Bosnalı Müslümanların “Bilge Kral” diye andıkları merhum Aliya İzzetbegovic, günümüz Müslümanlarının, Kur’ân’nın muhtevasından ziyade Kur’ân’ın süslemesine önem verdiklerini ve çocukların da bu çerçevede yetiştirildiğini belirterek bu konuda şu önemli yorumu yapar:

“Dünyadaki Kur’ân’ın vaziyeti, çok trajik bir durumu yansıtmaktadır. Orada , her evde Kur’ân’ı özel, yüksek bir yerde bulacaksınız. O, en iyi hediye olarak kabul edilir, onun için en iyi kağıt kullanılır, insanlar ise bugün bile onun için en iyi kaligrafiyi kullanmak ve onun kapakları ve sayfalarını en fantastik süslemelerle çizmekte yarışmaktadırlar. Çocuğun ilk okuduğu ve öğrendiği şey, Kur’ân’dır. Fakat bütün bunların yanında  bu çocukların çok büyük bir bölümü, Kur’ân’ın gerçek içeriğini ve önemini öğrenmeden büyüyecek ve yaşlanacaktır. Kur’ân, tartışmasız bir semboldür. Ancak kanun olmaktan çıkmıştır. Halbuki tersi olmalıydı. Dikkat edin ki, Kur’ân okunmak yerine, güzel sesle seslendirilip yorumlanmaktadır. “Seslendirmekte” ne Araplar ne de Arap olmayanlar artık onun manasına ulaşamıyorlar ve Kur’ân’ın benzersiz melodisine, artık hiç kimse emredici ve kesin, bazen tatlı uyaran ve davet eden, bazen ise tehdit eden yüksek sesle haykıran fakat her zaman ve yeniden tüm insan hayatının değişmesini talep eden hükümlerini tanıyamamaktadır.”9

Çocukları ve gençleri Kur’ân’la buluştururken ve tanıştırırken üzerinde durulacak en önemli husus, Kur’ân’ın niçin gönderildiğinin belletilmesi, onun hayata yön veren, müdahale eden bir kitap olduğunun açıklanmasıdır. Çocuklara, Kur’ân’ın insanları hidâyete götürmek ve onların hayatını değiştirmek üzere indirildiğinin kavratılması temel gaye olarak ele alınmalıdır.

Kur’ân’a saygı göstermek, onu diğer kitaplarla mukayese etmemek, onu göğüs hizasında tutarak yere koymamak, üzerine başka kitapları veya herhangi bir şeyi bırakmamak gibi, hususlar önemlidir. Ancak çocuklara bu gibi ilkeleri öğretirken onları, Kur’ân’ın muhtevası ve gönderiliş gayesi ile ilgili bilinçlendirme faaliyetine girişmemek, onu sadece tartışmasız bir sembol gibi takdim etmek, âlemlerin Rabbi tarafından indirilen Yüce Kitabın gönderiliş gayesi ile örtüşmemektedir.

Çocuklar, sadece Kur’ân’ı lafzından okusunlar, hafızlık yapsınlar, hatimler indirsinler, babalarının, analarının ve geçmişlerinin ruhuna okusunlar, şeklindeki dar kalıbın aşılması günümüzde daha da elzem hale gelmiştir. Okuma, öğretme, ezberletmenin yanı sıra, hummalı bir anlama, anlatma, yaşama ve yaşatma faaliyetinin de sürdürülmesi, çocuklarımızın ve gençlerimizin ufkunu açacak, imanlarını kuvvetlendirecek, fıtratlarını koruyacak ve geliştirecektir.

Nesillerin ihyası, hem bu dünyada ham de âhirette mutlu olmaları, Kur’ân’ın hayat veren prensiplerinin anlaşılmasına ve uygulanmasına bağlıdır. Onlar hem Hakk’ı hem kendilerini, hem de insanları Kur’ân’ın evrensel ilkeleri ile tanıyacaklardır. İnsanlığın izzetini, Kur’ân’ın diriltici prensipleri ile yaşayacaklardır.

Dipnotlar: 1) Uyuşturucu Kültürü ve Tedbirler  Raporu, İstanbul, 1992, s. 181 (Yeşilay Cemiyeti Genel Merkezi tarafından yayınlanan dergi). 2) Müslim, Müsâfirûn, 139; Tirmizî, Birr, 69; İbn Mâce, Ahkâm, 14; Ahmed b. Hanbel, IV, 54, 91. 3) Hûd, 11/112. 4) Tirmizî, Tefsîr, Sûre, 57/6. 5) Kerim Buladı, Peygamber Gibi Yaşamak, İstanbul, 2007, s. 10. 6) Kurtubî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ahmed , el-Camiu li Ahkâmi’l-Kur’ân, Beyrut, 1993, I, 44-45. 7) Enfâl, 8/24. Bakara, 2/286. 9) Aliya İzzetbegovic, İslâmî Yeniden Doğuşun Sorunları ve İslam Deklarasyonu, Tercüme, Rahman Ademi, İstanbul, 2007, s. 71

 
Altınoluk Dergisi / Kerim Buladı